foto:Blog.011info.com

O postanku Negotina ima više legendi. Po prvoj, u današnjem Malom selu (jedan od najstarijih delova Negotina) naselio se neki Negota sa ženom Tinom, porodicom i stadima ovaca, jer je okolina bila bogata bujnom pašom, a okolo doline su se nalazile šume i šumarci. Oko njihovog stana za ovce stvaralo se postepeno naselje i od njihovih imena Nego i Tina, nastalo je ime Negotin.

Druga legenda kaže da su u staro vreme dva velikaša zidali gradove, jedan gde je Negotin, drugi na brdu blizu sela Vidrovca (današnje razvaline Vidrov grada). Kad su završili radove, tada je onaj s brda rekao onom u dolini: „Ja sam bolji grad načinio, nego ti!“ Od „nego ti“ postalo je ime Negotin.

Smatra se da je Negotin naselje koje je nastalo u vreme pada srpske despotovine pod vlast Turaka, 1459. godine. Međutim, najstariji do sada poznati pisani istorijski izvori o Negotinu i Krajini potiču iz turskih popisnih knjiga Vidinskog sandžaka iz 16. veka. Negotin je 1530. godine, na osnovu tih izvora, bio manje seosko naselje sa 55 kuća.

Obeležja tipičnog sela Negotin ima do prve polovine 18. veka. Značajnije promene statusa beleži u vreme austrijske okupacije (1718-1739) kada je, po popisu iz 1736. godine, dostigao sto kuća. Sa porastom stanovništva, dobio je i veći vojni značaj. Izgradnjom raznih odbrambenih objekata Austrijanci od Negotina stvaraju naselje koje ima status utvrđene varoši. U vreme austrijske vladavine prvi put se zvanično upotrebljava naziv Krajina. U mapama je obeležen Krajinski dištrikt koji tada ima 32 naselja.

Turci u Krajini ponovo uspostavljaju vlast 1739. godine, ali i oni nastavljaju utvrđivanje grada tako da je Negotin i u turskim vojnim planovima sačuvao, pa čak i povećao, vojno-strateški značaj. U drugoj polovini 18. veka oblasti Krajine i Ključa predstavljaju feud sultanije valide (pripadaju sultanovoj majci) i kao takve čine oblast sa izvesnim stepenom autonomije, jer u njima nisu sudili Turci nego srpski knezovi.

Prava i povlastice koje je Krajina stekla nakon austrijske okupacije 1739. godine Turci su postepeno ukidali. To je jedan od razloga da su u vreme Austrijsko-turskog rata (1788-91) krajinski kneževi pomagali Austriju šaljući odrede dobrovoljaca. Turska vojska je napustila Negotin 1789. godine, ali ni austrijska uprava nije trajala dugo. Nakon Svištovskog mira 1791. godine, Krajina je ponovo uključena u sastav Vidinskog sandžaka, kojim, međutim, tada upravlja problematični Osman Pazvanoglu koji uskoro postaje odmetnik od sultana.

Negotinska krajina se nije odmah priključila ustanicima u Prvom srpskom ustanku. Tek poraz Pazvanoglua kod Banje 1806. godine, njegova smrt sledeće godine i srpsko-rusko vojna saradnja uključili su Krajinu u ustanak. Posle smrti negotinskog oborkneza Mihajla Karapandžića, Sovjet i Karađorđe su premestili hajduk-Veljka Petrovića iz Banje u Negotin gde je on kao vojvoda krajinski, čuvao istočnu granicu Srbije, utvrdio grad i šančeve oko njega. Na taj način Negotin je dobio značajnu ulogu u obezbeđenju srpske granice prema turskoj vidinskoj armiji. Veljko je poginuo u odbrani grada jula 1813. nakon čega su Turci osvojili Negotin i čitavu Krajinu.

Posle sloma ustanka istočni krajevi Srbije bili su pod neposrednom upravom turske vlasti. Takvo stanje ostaje do pobune i oslobođenja šest nahija 1833. godine. Odlučnost pobunjenika i intervencija kneza Miloša presekli su neuspešne pregovore Rusije i Turske o sudbini istočne Srbije i stavili Tursku pred svršen čin. Sultan je 1833. Hatišerifom potvrdio pripajanje šest nahija Kneževini Srbiji.

U novim teritorijalnim podelama Srbije, Negotin je zauzeo značajno mesto. Najpre je postao sedište Kapetanije, a od 1834. i sedište velikog sredarstva, zatim okružja i sedište jednog ili više srezova. Od 1835. Negotin je centar Dunavsko-timočke vojne oblasti.

Polovinom 19. veka Negotin ima preko 600 kuća i oko 2.700 stanovnika, a već 1866. broj kuća porastao je na 984, a broj stanovnika na 4.325. Razvojem zanatstva i trgovine Negotin je dobio niz značajnih kulturnih ustanova. Pored postojećih osnovnih škola u Krajini, Negotin 1839. godine dobija glavnu školu (polugimnaziju). Polovinom 19. veka u Negotinu je otvorena ženska škola, jedna od prvih u Srbiji tog vremena. Mnoge institucije u Negotinu su nastale istovremeno ili ubrzo nakon sličnih u Beogradu. Čitalište je osnovano 1846. godine, Prvo pozorišno-pevačko društvo 1853. godine, godinu dana nakon Prvog beogradskog pevačkog društva.

Svoj najveći napredak Negotin beleži do kraja 1860ih, od tada počinje da stagnira i ostaje u senci drugih varoši koje ga prestižu izgradnjom komunikacija i boljim i bližim vezama sa Beogradom. Ali i pored toga, Negotin je do početka 20. veka utrostručio broj stanovnika u odnosu na 1834. godinu, tako da je u Negotinu 1900 živelo 6.342 stanovnika.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here